صبر و شکیبایی 10
انگیزههاى صبر و شکیبایى
امورى که باعث صبر انسان در مشکلات طاعت و ترک معصیت و در برابر مصائبمىشود، فراوان است که هر کدام تاثیر خاصى در پدید آوردن این فضیلتبزرگ دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
1-تقویت پایههاى ایمان و یقین،مخصوصا توجه به این نکته که خداوند «ارحمالراحمین» است و نسبت به بندگانش از هر کسى مهربانتر است و او براى رعایت و تامین مصالح عباد،حوادثى مىآفریند که اسرار و منافعش پوشیده است،روح شکیبایى را در انسان پرورش مىدهد.
توجه به پاداشهاى عظیم مطیعان و تارکان معاصى و صدق وعدههاى الهى نیز در این زمینه، عزم انسان را در صبر و شکیبایى،راسختر مىکند.
از همین رو، امیر مؤمنان علیه السلام مىفرمایند: «اصل الصبر حسن الیقین بالله، اساس و ریشه صبر، ایمان و یقین خوب،نسبتبه خداوند است» ۱
بدیهى است، هر قدر ایمان انسان به حکمت و رحمت پروردگار بیشتر باشد، صبر او نیز بیشتر خواهد شد،به تعبیر دیگر، تحمل صبر و شکیبایى برایش آسانتر مىگردد. به همین دلیل، حدیثى از امام صادق علیه السلام نقل شده که به بعضى از یاران خود فرمود: «انا صبر و شیعتنا اصبر منا، ما صبورانیم، ولى شیعیان ما از ما صبورترند». راوى سؤال مىکند،فدایتشوم!چگونه شیعیان شما از شما صبورترند؟ امام در پاسخ فرمودند: «لانا نصبر على ما نعلم و شیعتنا یصبرون على ما لا یعلمون، چون ما بر چیزى که مىدانیم (و از اسرار آن آگاهیم) صبر مىکنیم،ولى شیعیان ما در برابر امورى که از اسرارش آگاه نیستند صبر مىکنند»۲
2- دستیابى صبر، مانند کسب هر فضیلت اخلاقى دیگر، ممارست و روبرو شدن با حوادث گوناگون حاصل مىشود،به همین دلیل در حدیثى از امیر مؤمنان على علیه السلام آمده است: «من توالت علیه نکبات الزمان اکسبته فضیلة الصبر،کسى که پى در پىحوادث ناخوشایندى برایش حادث شود،فضیلت صبر را برایش فراهم مىکند» ۳
به تعبیر دیگر، انسان در ابتداى برخورد با مصیبتى، ناله و فریاد سر مىدهد و جزع و فزع را به اوج مىرساند،هم چنین هنگامى که در انجام طاعتى از طاعات پروردگار،با مشکلى روبرو شود، اظهار خستگى مىکند، ولى تکرار آن حوادث و این مشکلات به تدریج فضیلت صبر را به عنوان یک عادت در او به وجود مىآورد.
هر قدر ایمان انسان به حکمت و رحمت پروردگار بیشتر باشد، صبر او نیز بیشتر خواهد شد،به تعبیر دیگر، تحمل صبر و شکیبایى برایش آسانتر مىگردد۳- توجه به این نکته که دنیا،دار حوادث و مشکلات است و رسیدن به هیچ موهبتى از مواهب مادى و معنوى، بدون عبور از موانع گوناگون امکان پذیر نیست و نیز توجه به این حقیقت که افراد کم صبر و بى حوصله و کم طاقت،هرگز به جایى نخواهند رسید،عزم و اراده انسان را بر صبر و شکیبایى در مقابل مشکلات محکمتر مىسازد.
همان گونه که در سابق اشاره شد، براى چیدن یک شاخه گل باید رنجخار را کشید و براى نوشیدن یک جرعه عسل، باید در برابر نیش زنبور صبر کرد،گنجها در ویرانههاست و بهشت در لابلاى ناملایمات قرار گرفته است.
به یقین هر کس در این امور دقت کند، آمادگى بیشترى براى صبر و شکیبایى پیدامىکند. از همین رو در حدیث دیگرى از امیر مؤمنان على علیه السلام آمده است: «لکل نعمة مفتاح و مغلاق و مفتاحها الصبر و مغلاقها الکسل، براى هر نعمتى کلید و قفل و بندى است،کلید آن صبر و قفل و بند آن،تنبلى و کسالت است.» ۴
۴- یکى دیگر از انگیزههاى صبر و عوامل پرورش آن، هم شکل ساختن صابران است،این امر نه تنها در این جا بلکه در تمام فضایل اخلاقى صدق مىکند که هر گاه انسان، در ظاهر خود را به صفتى بیاراید، هر چند در باطن چنین نباشد،به تدریج درباطنش نیز نفوذ کرده و به آن متخلق مىگردد.
در حدیثى از رسول خدا صلى الله علیه و اله آمده است: «من یتصبر یصبره الله و من یستعفف یعفهالله، و من یستغن یغنه الله و ما اعطى عبد عطاء هو خیر و اوسع من الصبر،کسى که خود را به چهره صابران در آورد (و جزع و فزع را ترک گوید)،خداوند روح صبر را به او مىبخشد و کسى که بهچهره عفیفان در آید،خداوند او را به زینت عفت مىآراید و کسى که در چهره بىنیازان در آید،خداوند او را بىنیاز مىسازد و به هیچ بندهاى موهبتى بهتر و گستردهتر از صبر عطا نشده است.» ۵
5- صبر رابطه نزدیکى با ظرفیت وجودى انسان دارد. هر اندازه ظرفیت و شخصیت انسان بیشتر شود،صبر و شکیبایى او افزون مىگردد،به همین دلیل کودکان و بزرگسالان کودک صفت، در برابر کمترین حادثهاى،بىتابى مىکنند، در حالى که افراد با ظرفیت و با شخصیت، مشکلات را در خود هضم نموده و خم به ابرو نمىآورند.
یک استخر کوچک با اندک نسیمى متلاطم مىشود، ولى یک اقیانوس عظیم، بهآسانى متلاطم نمىشود و اقیانوس کبیر را از این جهت اقیانوس آرام مىخوانند که هیجان امواجش به خاطر گسترش آن کمتر است.
مطالعه حالات بزرگان، مخصوصا انبیاء و اولیاى الهى که بر اثر صبر و شکیبایى به مقامات عالى روحانى نایل گشتند، مىتواند از انگیزههاى مؤثر باشد، همان گونه که آنها در همه چیز الگو و اسوهاند.
مساله صبر و شکیبایى در برابر حوادث سخت زندگى و مشکلات عظیمى که در راه پیروزى انسان وجود دارد، تنها بعد اخلاقى ندارد،بلکه از نظر بهداشت و سلامت جسم نیز فوق العاده موثر است. افراد ناشکیبا عمرى کوتاه و توام با انواع بیمارىها دارند که مهمترین آنها بیمارىهاى قلبى و عصبى است، در حالى که شکیبایان از عمر طولانى و توام با سلامت نسبى برخوردارند،به همین دلیل،روانشناسان معتقدند داشتن مذهب (که انسان را به شکیبایى در برابر مشکلات ترغیب مىکند) یکى از شرایط سلامت جسم و روان انسان است.
در حدیثى از امیر مؤمنان على علیه السلام آمده است:«من احب البقاء فلیعد للمصائب قلباصبورا، کسى که دوست دارد عمر طولانى داشته باشد،باید قلب صبورى در برابر مصائب آمادهکند.» ۶
تنظیم: گروه دین و اندیشه تبیان
۱- غرر الحکم،حدیث ۳۰۸۴٫
۲- کافى،ج ۲،ص۹۳،حدیث ۲۵
۳- غرر الحکم،حدیث ۹۱۴۴٫
۴- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید،ج ۲۰،ص ۳۲۲٫
۵- میزان الحکمه،ج ۲،حدیث ۱۰۱۲۸٫
۶- بحار الانوار،ج ۷۵،ص ۸۱،حدیث ۷۱٫
کلید ورود به بهشت ۱۰ – صبر شیعه ها از امامان بیشتر است
مطالب مرتبط
پسورد فایل:
برچسب ها: بهشت, صبر, ورود, کليد