موسیقی در سیما: صدای نارسا، تصویر ناپیدا
در رسانه ملی کمتر خبری از موسیقی ملی است و این بیش از آنکه جای ناراحتی داشته باشد، جای تعجب دارد.
چرا که رسانهای که چشمها و گوشهای بسیاری به دنبالش است و انتظارات زیادی از آن میرود، خواسته و ناخواسته شده است بلندگوی تعدادی جوان جویای نام که اطلاعاتشان از موسیقی شاید حتی کمتر از مارک کت و شلوار چندصدهزار تومانیشان باشد که با آن شق و رق ایستاده و آوازی میخوانند که بیشتر شبیه ناله و نفرینهای عاشقی شکسته دل است بر معشوقی بیوفا.!
رسانهای که تا چندی قبل مجریانش حتی جرأت گفتن «ترانه» را بهجای «سرود» نداشتند، حالا شده است جولانگاه انواع موسیقیهای پاپ و رپی که به هیچ روی هویت ایرانی ندارند و ملغمهای از صداهای گوناگون است.
و در این میان اگر فرصتی شد قطعهای از فلان و بهمان خواننده سنتی هم میان تصاویری از گل و بلبل و حیات وحش! گذاشته میشود که انگار دیگر حالا نوشداروی بعد از مرگ سهراب است که مردم را نه دیگر آشنایی با آن است و نه حتی دیگر علاقهای که گوش مردم سراسر پر شده است از «گروپ گروپ» و «ایتسایتس»هایی که با ناهنجاری از افکتهای الکترونیکی شنیده میشود.
این در حالی است که «هوشنگ ظریف» آهنگساز و نوازنده برجسته تار، صدا و سیما را مهمترین حامی موسیقی ایران میداند و اعتقاد دارد که تنها این رسانه است که میتواند با پخش آثار فنی و درست در عرصه موسیقی ردیفی و دستگاهی گامهای موثری بردارد.
او همچنین تاکید میکند که ساخت آثار قدرتمند در زمینه موسیقی دستگاهی و سنتی نیازمند حمایت دستگاههای دولتی و فرهنگی چون صدا و سیما و همچنین برنامهریزیهای دقیق و گسترده است.
«مصطفی کمال پورتراب» اما با خوشبینی بیشتری نسبت به موسیقی صدا و سیما اظهارنظر میکند و از افزایش چشمگیر کیفیت آثار تولید شده در مرکز موسیقی صدا و سیما در ماههای اخیر خبر میدهد؛ اگرچه او نیز تاکید میکند که هنوز تا رسیدن به نقطه ایدهآل فاصله بسیاری است.
نمایش ساز از صدا و سیما
یکی از مشکلات اهالی موسیقی عدم نمایش ساز از سیما است که همین مسأله باعث شده که برخی آن را بیاحترامی بزرگ به جامعه موسیقی بدانند.حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل جوان خانه موسیقی، چندی قبلاعلام کرد که هیچ دلیل موجه برای نشانندادن تصویر ساز و یا تصویر یک نوازنده به همراه نواختن سازش وجود ندارد. او حتی اعلام کرد که اگر حکمی فقهی در این خصوص وجود داشته باشد برای نشان دادن تصویر یک ساز کاملاً ایرانی نیست.«جوانان کشور سالها از دیدن سازها و نوازندگان پرتلاش کشور خود محروم شدند که ثمره آن رواج موسیقیهای بیهویت و گسترش سازهای غربی در بازار موسیقی داخل کشور بوده است». در این خصوص هنرمندان بسیاری بارها با مسئولان سازمان صدا و سیما مکاتبه کردهاند که تاکنون بینتیجه مانده است. کیوان ساکت، آهنگساز و نوازنده سهتار، نیز در این خصوص چنین اظهارنظر میکند: «مسئولان صدا و سیما هیچگونه دلیل منطقیای برای این موضوع ندارند و این سیاست آنها تنها منجر به گرایش بیشتر جوانان به سازهای غربی شده است. چرا که رسانه ملی آنان را از نشان دادن سازهای سنتیشان محروم میکند و هجوم شبکههای خارجی از صبح تا شب این سازها را به آنان نشان میدهد».مدیران موسیقی
اگرچه «عبدالحسین مختاباد» به عنوان مدیر موسیقی مراکز استانها تلاشهایی در جهت پررنگتر کردن موسیقی نواحی در صداوسیما و همچنین تولید این آثار ارایه کرده است؛ اما این تلاشها تاکنون نتوانسته عینیت چندانی بیابد. در این میان دیگر مدیران صدا و سیما نتوانسته اند گامی در جهت احقاق حقوق صاحبان اثر بردارند، ضمن آنکه همچنان و با شدت بازار ارایه موسیقیهای بدون مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در آن باز است. «علی معلم» در دوران ریاست خود بر مرکز موسیقی صدا و سیما بابی را در این سازمان فتح کرد که اگرچه با مذاق بسیاری از جمله اهالی و علاقهمندان موسیقی سنتی خوش نیامد، اما موجب آشتی تعدادی دیگر با موسیقی شد. «محمدحسین صوفی» نیز در ابتدای ریاست خود بر این حوزه، با برگزاری جلسات پیدرپی با بزرگان موسیقی وعدههایی داد که هرگز محقق نشد، اما حالا «کرم رضا پیریایی» که قبلاً مسئولیت واحد موسیقی استان کردستان را برعهده داشته به عنوان رییس جدید این واحد انتخاب شد. مدیران مرکز موسیقی صداوسیما در حالی میآیند و میروند که سیاستهای کلیای در رابطه با موسیقی در این سازمان جریان دارد که هیچ مدیری را اجازه ورود به آن نیست، اما «پیریایی» در اولین اقدامات خود برنامهای با ۱۵۰۰ نفر از هنرمندان شعر و موسیقی برگزار کرد و از آنان خواست تا هرکدام ۱۰ اثر برگزیده موسیقی را به این مرکز معرفی کنند. «پیریایی» اعتقاد دارد «دستیافتن به شناخت جمعی و علایق عمومی در باب آثار موسیقی یکی از بهترین راه کارها در پیشبرد اهداف والای نهادهای فرهنگی و هنری است». این در حالی است که «امیر بکان» نیز که هماکنون مسئولیت واحد آموزش مرکز موسیقی صدا وسیما را برعهده گرفته است، میگوید: «با ایجاد دورههای آموزش و استفاده از استادان برجسته شاخههای مختلف موسیقی، وضعیت موسیقی در این سازمان ارتقا پیدا میکند. او برای رشتههای آهنگسازی، تلفیق شعر و موسیقی، ترانهسرایی و آواز نیز کلاسهایی را برگزار کرده و همچنین خبر از مذاکره با بزرگان ساز و آواز برای برگزاری کلاسهای آموزشی در این رسانه میدهد. اما در این خصوص استاد «حسین دهلوی» با رنجیدگی میگوید: «باید یک موزیسین در رأس واحد موسیقی صدا و سیما قرار گیرد، چون یک کار یک تخصص و مهارت میخواهد، ضمن آنکه فقط یک موسیقیدان است که درد اهالی موسیقی را میفهمد؛ اصلاً مگر میتوان از یک نفر غیرپزشک برای ریاست یک بیمارستان استفاده کرد که همیشه از افراد غیرمتخصص در واحدهای موسیقایی استفاده میشود.؟خانه موسیقی و صدا و سیما
تقریباً یک سال قبل و در زمان ریاست «محمد حسین صوفی» بر مرکز موسیقی صدا و سیما بود که تفاهمنامهای بین خانه موسیقی و مرکز موسیقی صدا و سیما برای استفاده مناسب از توانایی و ظرفیتهای موجود در جامعه جهت تولید آثار کیفی و مناسب موسیقایی امضا شد. براساس این تفاهمنامه، «خانه» موظف شد که آثاری را به صدا و سیما تحویل دهد؛ اگرچه این تفاهمنامه هیچگاه عملی نشد؛ اما هیأت مدیره جدید نیز جلسات مشترکی را با رئیس جدید، مهندس پیریایی، برگزار کردند. خانه موسیقی اگرچه در اولین تلاش خود بینتیجه مانده بود، اما دوباره توافقنامهای را با این سازمان برای ساخت و ارائه آهنگ به امضا رسانید. براساس این توافقنامه، خانه موسیقی موظف شد آهنگهایی را با نظارت مستقیم شورایی از آهنگسازان این خانه به سازمان ارائه دهد. «حسن ناهید»، آهنگساز و نوازنده نی، نگاه مثبتی به همکاریهای خانه موسیقی و صدا و سیما دارد. او میگوید: «این همکاری میتواند برای آینده بسیار مناسب باشد، چرا که خانه موسیقی میتواند آثاری را در صدا و سیما تولید کند که موجب آشنایی و آشتی بیشتر مردم با موسیقی سنتی شود.» او ادامه میدهد که تاکنون نیز در این زمینه سهلانگاریهایی صورت گرفته است که باید با تلاش مضاعف جبران شود.»خانه موسیقی همچنین آمادگی خود را برای همکاری با مرکز حفظ و پژوهش سازمان صدا و سیما اعلام کرده است.«حمیدرضا نوربخش»، در این زمینه میگوید: «هماکنون خانه موسیقی ارتباطاتی با سازمان صدا و سیما دارد. ما در نظر داریم و تمام تلاش خود را میکنیم که این روابط تقویت شوند.»چهرههای ماندگار و اهالی موسیقی
ناگفته نباید گذاشت که صدا و سیما اخیراً نسبت به اساتید موسیقی در انتخاب چهره های ماندگار توجه نشان داده است گرچه عده ای براین باورند که انگار صدا و سیما سرعناد با موسیقی ملی دارد؛ اما در این برنامه از بسیاری از چهرههای موسیقی نیز تجلیل شد. «صدا و سیما» البته به این مسأله اکتفا نکرده و به تازگی نشستهایی را همراه با بزرگان موسیقی آغاز کرده است.در آخرین نشست که با حضور استادان برتر شعر و موسیقی برگزار شد، قائم مقام سازمان صدا و سیما ضرورت استفاده از تمام وسایل سختافزاری و نرمافزاری را برای ایجاد یک تحول در موسیقی صدا و سیما مؤثر دانست. اما در این میان مدیریتهای مختلف سازمان صدا و سیما فراموش کردهاند که باید جوابگوی حقوق موسیقیدانانی شوند که آثارشان به طور مرتب از رسانه ملی پخش میشود. رادیو در این میان اما فعالیتهای قابل توجهتری را انجام میدهد. از شبکه «پیام» که بگذریم که گاه و بیگاه در کنار انواع موسیقیهای دیگر به موسیقی سنتی و ملی ایران نیز میپردازد،شبکه فرهنگ نیز در ساعاتی پیش از ظهر به پخش موسیقی سنتی ایران میپردازد و این جای شکر دارد، اگر چه مسئولان رادیو هم تنها وجه خرید یک نوار را میدهند و به کلی خود را از ارائه حق و حقوق به صاحبان اثر راحت کرده و فغان آنان را درآوردهاند. «سامان احتشامی»، نوازنده پیانو و آهنگساز، در اینباره میگوید: «من از صبح که پیچ رادیو را باز میکنم تا شب مدام صدای پیانویم را میشنوم؛ بدون آن که هیچ حقی و حقوقی به من تعلق گیرد، در صورتی که باید فکری به حال قانون کپی رایت در ایران شود، مثل آنچه سالهاست در دنیا رایج است و حتی سالهای بعد از مرگ یک هنرمند، تنها در صورت پرداخت حق و حقوق قانونی او به خانوادهاش میتوانند آثار او را پخش کنند.» با این حال باز جای شکر دارد که مخاطبان اندک رادیو از یادشان نمیرود که در اوج تسلط گیتار و ویولون، هنوز کمانچهای است که با صدای محزونش میشود ساعتها آرام گرفت و یا «تار»ی که میگویند عاشقترین ساز دنیاست. شاید به همین خاطر بود که «محمدرضا لطفی» اندکی بعد از آمدنش به ایران حاضر به بازدید از رادیو شد و به جامعهشناسی موسیقی در دنیای امروز اشاره کرد و لزوم پرداختن به این موضوع علمی در زمینه موسیقی ایران.در این میان رادیو «گفتوگو» نیز با گفتوگو با صاحبنظران و استادان موسیقی کشور، مسائل و مشکلات این هنر را مورد تحلیل و کنکاش قرار میدهند. گروه نوازی، بررسی نقش ترانه در موسیقی معاصر ایرانی، سرود تیم ملی فوتبال و آسیبشناسی موسیقی معاصر از جمله مباحثی است که در رادیو «گفتوگو» و با حضور چهرههای نامی موسیقی برگزار شده است. سما بابایی
موسیقی در سیما: صدای نارسا، تصویر ناپیدا
مطالب مرتبط
پسورد فایل:
برچسب ها: تصویر, سیما, صدای, موسیقی, نارسا